مقام‌های ارشد دولت آمریکا روز دوشنبه به خبرنگاران گفتند که توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه به‌صورت الکترونیکی به امضای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، جی‌دی ونس، معاون او  و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران، رسیده است. این توافق که از بازگشایی تنگه هرمز آغاز می‌شود و به پرونده پیچیده برنامه هسته‌ای ایران می‌رسد، اکنون این مسئله را محک خواهد زد که آیا واشنگتن و تهران می‌توانند وقفه در درگیری‌ها را به توافقی گسترده‌تر تبدیل کنند یا خیر.

به گفته مقام‌های آمریکایی، تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس از جمله در لبنان، اکنون اجرایی شده است. با این حال، انتظار نمی‌رود تنگه هرمز پیش از برگزاری مراسم رسمی امضای توافق در روز جمعه در ژنو باز شود.

قرار است جی‌دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، به همراه محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه با میانجی‌گران پاکستانی و قطری دیدار کنند تا درباره مرحله بعدی گفتگوها رایزنی کنند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند متن کامل یادداشت تفاهم طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده منتشر خواهد شد، هرچند ترامپ گفته ممکن است انتشار آن تا پس از امضای رسمی به تعویق بیفتد.

واشنگتن و تهران هر یک در تلاش‌اند از این توافق که هنوز افراد اندکی متن آن را خوانده‌اند، روایت خود را جا بیندازند، اما بازارها، رهبران جهان و مردم عادی از هم‌اکنون به آن واکنش نشان داده‌اند.

آمریکا می‌گوید میزان برخورداری جمهوری اسلامی ایران از مزایای این توافق، به میزان پایبندی تهران به تعهداتش بستگی خواهد داشت. در مقابل، رسانه‌های حکومتی در ایران از بسته‌ای سخاوتمندانه‌تر سخن گفته‌اند.

شرکت‌های کشتی‌رانی نیز اعلام کرده‌اند تا زمانی که از تهران درباره امنیت عبورومرور تضمین‌های روشن‌تری دریافت نکنند، ارسال محموله‌ها از طریق تنگه هرمز را از سر نخواهند گرفت.

در همین حال، جریان‌های تندرو در واشنگتن و اسرائیل از کاخ سفید خواسته‌اند به‌طور شفاف توضیح دهد جمهوری اسلامی ایران دقیقا چه امتیازهایی دریافت می‌کند و اگر مذاکرات هسته‌ای به شکست بینجامد، چه اتفاقی خواهد افتاد.

رسانه آمریکایی اکسیوس با اشاره به این شرایط می‌نویسد که اکنون درباره این توافق هشت پرسش کلیدی اما همچنان بی‌پاسخ زیر مطرح است:

اول: آیا توافق هم‌اکنون اجرایی شده است؟

یادداشت تفاهم روز یکشنبه به‌صورت الکترونیکی امضا شد و قرار است مراسم رسمی امضا روز جمعه در سوییس برگزار شود. تمدید ۶۰ روزه آتش‌بس بلافاصله اجرایی شد، اما تنگه هرمز هنوز به‌طور کامل باز نشده است.

اگرچه ترامپ روز یکشنبه از «لغو فوری» محاصره دریایی آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز خبر داد، بعدا گفت این تنگه پس از برگزاری مراسم رسمی امضا در روز جمعه باز خواهد شد.

در همین حال یک مقام وزارت دفاع آمریکا گفت به نیروهای نظامی دستور داده شده است مقدمات لغو محاصره را برای روز جمعه فراهم کنند.

ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که کشتی‌ها هم‌اکنون نیز در حال عبورند، اما رسانه‌های حکومتی ایران اعلام کردند وضعیت تنگه هرمز تغییری نکرده است.

دوم: آیا تنگه هرمز واقعا باز خواهد شد؟

طرف آمریکایی همواره تاکید کرده است که بر اساس این توافق، تنگه هرمز بدون دریافت عوارض یا اعمال هرگونه محدودیت دیگری باز خواهد شد.

یک دیپلمات منطقه‌ای که در روند میانجی‌گری مشارکت داشت، هفته گذشته به آکسیوس گفت که طبق توافق، حجم عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز باید ظرف ۳۰ روز به سطح پیش از جنگ بازگردد، اما مقام‌های ایرانی به رسانه‌ها در ایران گفتند تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ بازنخواهد گشت و جمهوری اسلامی ایران همچنان سطحی از کنترل بر این آبراهه را حفظ خواهد کرد.

خبرگزاری حکومتی فارس نیز گزارش داد که تهران پذیرفته است در طول این ۶۰ روز عوارضی دریافت نکند، اما پس از آن، تعرفه هزینه‌های ایمنی و زیست‌محیطی را اعمال خواهد کرد.

در این میان، یک مقام ارشد دولت آمریکا اعلام کرد که قرار است درباره آینده تنگه هرمز و راه‌های تضمین اینکه این آبراهه دیگر هرگز بسته نشود، «گفتگویی منطقه‌ای» برگزار شود.

در حال حاضر شرکت‌های کشتی‌رانی همچنان با احتیاط عمل می‌کنند. شماری از شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی اعلام کردند تا روشن‌تر شدن شرایط و دریافت تضمین‌های امنیتی، از سرگیری عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را به تعویق می‌اندازند. برخی تحلیلگران نیز تردید دارند که حجم عبور و مرور کشتی‌ها در آینده نزدیک به سطح پیش از جنگ بازگردد.

یک مقام ارشد دولت آمریکا به خبرنگاران گفت واشنگتن انتظار دارد حجم تردد کشتی‌ها طی دو هفته آینده به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد، هرچند احتمالا هنوز به شرایط عادی پیش از جنگ نخواهد رسید.

سوم: ایران چه چیزی به دست می‌آورد؟

هر دو طرف توافق دارند که جمهوری اسلامی ایران دو دستاورد اصلی خواهد داشت: پایان درگیری‌ها و معافیت‌هایی از تحریم‌ها برای صادرات نفت.

همین موضوع به‌تنهایی درآمدی را که تهران به‌شدت به آن نیاز دارد، در اختیارش قرار خواهد داد. با این حال، رسانه‌های دولتی ایران مدعی شده‌اند دولت در ازای امضای این توافق، به میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده خود نیز دسترسی پیدا خواهد کرد.

یک مقام ارشد آمریکایی این ادعا را قاطعانه رد کرد و گفت دسترسی جمهوری اسلامی ایران به این منابع تنها بر اساس «مدل پرداخت در برابر عملکرد» خواهد بود. به گفته مقام‌های آمریکایی، بهره‌مندی کامل ایران از مزایای اقتصادی این توافق، منوط به امضای یک توافق هسته‌ای جامع‌تر است.

در همین حال، برخی منتقدان این توافق از اینکه شاید توافق‌های جانبی وجود داشته باشد که دسترسی فوری جمهوری اسلامی ایران را به منابع مالی فراهم کند، ابراز نگرانی کرده‌اند. کاخ سفید این ادعا را «اطلاعات نادرست» خوانده، با این حال، یک مقام ارشد دولت آمریکا گفته که واشنگتن آماده است در همان مراحل ابتدایی اجرای توافق، در زمینه دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدودشده و کاهش برخی تحریم‌ها، «گام‌های کوچکی» بردارد. مشروط بر اینکه تهران نیز با اقدام‌های مشابه، آمادگی خود را برای پایبندی به توافق نشان دهد.

چهارم: آیا دو طرف درباره مفاد توافق برداشت یکسانی دارند؟

آمریکا و جمهوری اسلامی ایران از تعهدات مندرج در این توافق و امتیازهایی که هر یک از طرفین در ازای آن به دست می‌آورند، روایت‌های متفاوتی ارائه می‌دهند.

بخشی از این اختلاف ناشی از آن است که مذاکرات عمدتا به‌صورت غیرمستقیم و از طریق میانجی‌ها انجام شد و یادداشت تفاهم هم یک توافق سیاسی کلی است تا نه یک معاهده جامع و دارای جزئیات. این موضوع باعث می‌شود متن توافق به‌اندازه‌ای ابهام داشته باشد که هر دو طرف بتوانند مدعی شوند به آنچه می‌خواستند دست یافته‌اند، حتی اگر درباره آنچه در ادامه رخ خواهد داد، انتظارات متفاوتی داشته باشند.

سناتور لیندزی گراهام، از متحدان ترامپ، گفت: «به نظر می‌رسد برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکره‌کننده آمریکا مطرح می‌کند، متفاوت باشد و این موضوع تا حدی مایه نگرانی من است.»

با این حال یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا مدعی شد این اختلاف روایت‌ها ناشی از آن است که جمهوری اسلامی ایران برای مصرف داخلی، امتیازهای این توافق را بیش از واقعیت جلوه می‌دهد.

پنجم: آیا متن توافق منتشر خواهد شد؟

بخش زیادی از این ابهام‌ها با انتشار متن کامل یادداشت تفاهم از سوی طرفین یا میانجی‌ها برطرف خواهد شد.

یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا در نشست خبری روز دوشنبه، گفت این متن طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آینده منتشر خواهد شد. با این حال، ترامپ گفت ممکن است انتشار آن تا پس از مراسم رسمی روز جمعه به تعویق بیفتد.

ششم: آیا اسرائیل به توافق پایبند خواهد بود؟

این توافق در اسرائیل آن هم در حالی که کمتر از چهار ماه تا انتخابات باقی مانده است، با انتقاد گسترده‌ طیف‌های سیاسی مختلف روبرو شده است. یکی از دلایلش نیز این است که اسرائیل را به رعایت آتش‌بس در لبنان ملزم می‌کند.

یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اعلام کرده که این کشور نه از مناطقی در جنوب لبنان که در اشغال دارد، عقب‌نشینی خواهد کرد و نه از حق خود برای پاسخ به حملات حزب‌الله صرف‌نظر می‌کند. او همچنین هشدار داد که اگر جمهوری اسلامی ایران به دلیل جنگ لبنان به اسرائیل حمله کند، اسرائیل «با تمام قوا» به آن پاسخ خواهد داد.

یکی از مقام‌های ارشد دولت آمریکا گفت این توافق اسرائیل را به عقب‌نشینی ملزم نمی‌کند و همچنین به معنای «آتش‌بس یک‌طرفه» نیست. بنابراین اگر حزب‌الله حمله‌ای انجام دهد، اسرائیل حق پاسخ خواهد داشت. با این حال، مقام‌های اسرائیلی نگران‌اند که آزادی عمل این کشور در لبنان به‌طور قابل‌توجهی محدود شود.

پس از آنکه حمله اسرائیل به بیروت در روز یکشنبه نزدیک بود توافق را کلا به هم بزند، ترامپ به آکسیوس گفت بنیامین نتانیاهو «ذره‌ای قدرت تشخیص ندارد».

ترامپ روز دوشنبه گفت امیدوار است وضعیت لبنان را «حل‌وفصل» کند و افزود: «باید با حزب‌الله هم درباره این موضوع گفتگوی کوتاهی داشته باشیم.»

هفتم: آیا هرگز توافق هسته‌ای حاصل خواهد شد؟

هدف یادداشت تفاهم آغاز یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات هسته‌ای است. تمام بندهای مرتبط با موضوع هسته‌ای در این توافق و همچنین بخش عمده لغو تحریم‌هایی که جمهوری اسلامی ایران امیدوار است از آن بهره‌مند شود، به دستیابی به توافقی نهایی، جامع و فنی‌تر وابسته است.

مقام‌های آمریکایی اذعان می‌کنند دستیابی به چنین توافقی بسیار دشوار خواهد بود، چرا که بی‌اعتمادی متقابل میان دو طرف همچنان پابرجا است و حتی دستیابی به همین یادداشت تفاهم، که جزئیات بسیار کمتری دارد، نیز کار آسانی نبود.

ویتکاف و کوشنر اوایل این ماه به شهر اوک ریج در ایالت تنسی سفر کردند تا با کارشناسان هسته‌ای که قرار است در چنین مذاکراتی نقش داشته باشند، دیدار کنند.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان و یکی از میانجی‌ها، گفت قرار است در همین هفته نشست‌هایی برای فراهم کردن مقدمات مذاکرات هسته‌ای برگزار شود.

هشتم: اگر توافق هسته‌ای حاصل نشود، آیا جنگ از سر گرفته خواهد شد؟

مقام‌های آمریکایی می‌گویند تا زمانی که درباره برنامه هسته‌ای توافقی به دست نیاید، نیروهای اعزام‌شده به منطقه را خارج نخواهند کرد. یکی از مقام‌ها استدلال کرد خسارت‌های واردشده به ایران احتمال دستیابی به توافق را افزایش داد و افزود ترامپ در صورت شکست دیپلماسی، همچنان «ابزارهای دیگری در اختیار دارد».

در مقابل، مقام‌های جمهوری اسلامی ایران ادعا می‌کنند این ترامپ بود که به‌شدت مشتاق پایان جنگ بود و اکنون این تهران است که دست بالا را دارد.

در پاسخ به این پرسش‌ها و همچنین برخی انتقادها در آمریکا، یک مقام ارشد دولت ترامپ به آکسیوس گفت که او از همان ابتدا دو هدف اصلی داشت: جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی ایران به سلاح هسته‌ای و جلوگیری از حفظ ذخایر اورانیوم با غنای بسیار بالا. این توافق هر دو هدف را محقق می‌کند و در نتیجه، ایالات متحده، متحدان ما و نیروهای ما در منطقه امنیت بیشتری خواهند داشت.